Masz wrażenie, że po jedzeniu czujesz ciężar w żołądku i zastanawiasz się, czy możesz spokojnie sięgać po buraki? W tym tekście znajdziesz wyjaśnienie, jak buraki działają na układ pokarmowy. Dowiesz się też, w jakiej formie buraki są najbardziej lekkostrawne i dla kogo będą dobrym wyborem.
Czy buraki są lekkostrawne?
Buraki często pojawiają się w zaleceniach przy diecie lekkostrawnej obok marchwi, dyni, kabaczka czy ziemniaków. W wersji gotowanej lub pieczonej mają delikatny miąższ, stosunkowo miękkie włókna i sporo wody, co sprzyja łagodnemu trawieniu. W jadłospisach szpitalnych czy sanatoryjnych buraki pojawiają się regularnie jako dodatek do obiadu lub składnik zup.
Dla wielu osób z wrażliwym układem pokarmowym ważne jest, że gotowane buraki nie należą do warzyw wzdymających. Nie zachowują się jak kapusta, fasola czy groch. Zawierają betainę, która wspiera proces trawienia, a przy tym nie mają twardego, drażniącego błonnika w takiej ilości jak warzywa kapustne. Dlatego u większości osób gotowane buraki można uznać za warzywo lekkostrawne, o ile spożywa się je w rozsądnych porcjach.
Gotowane buraki, podane bez ciężkich sosów i bez smażenia, są zwykle dobrze tolerowane nawet w diecie po zabiegach chirurgicznych przewodu pokarmowego.
Od czego zależy lekkostrawność buraków?
Czy każde danie z buraków będzie łagodne dla żołądka? Niekoniecznie. Na to, jak Twój organizm zareaguje na buraki, wpływa przede wszystkim sposób obróbki, dodatki do potrawy oraz ilość zjedzonego warzywa na raz. Ten sam burak w formie gotowanej sałatki będzie znacznie lżejszy niż buraczki zasmażane na maśle z mąką.
Duże znaczenie ma także ogólny stan układu pokarmowego. Osoba po operacji, z aktywnymi wrzodami czy silnym stanem zapalnym śluzówki jelit może wymagać jeszcze delikatniejszej formy – buraków przetartych, miksowanych w zupie krem czy podanych jako przecier. Z kolei zdrowa osoba, która stosuje dietę lekkostrawną profilaktycznie, zwykle dobrze toleruje klasyczne gotowane buraczki z niewielkim dodatkiem tłuszczu.
Surowe buraki
Surowy burak, starty na tarce, ma znacznie więcej twardego błonnika niż ten gotowany. Taka forma może przyspieszać pasaż jelitowy, ale u wrażliwych osób wywołać wzdęcia lub pobolewania brzucha. Dlatego w diecie typowo lekkostrawnej surowe buraki rzadko się pojawiają, podobnie jak inne twarde warzywa w wersji nieprzetworzonej.
Jeśli jednak nie masz problemów z przewodem pokarmowym, możesz w małych ilościach wprowadzać surowy burak do surówek czy soków. Warto obserwować reakcję organizmu i zwiększać porcję stopniowo. Przy chorobach żołądka, jelit, po operacjach czy w trakcie zaostrzeń objawów bezpieczniej jest pozostać przy burakach gotowanych na parze lub w wodzie.
Gotowane i pieczone buraki
To najczęściej polecana forma przy diecie lekkostrawnej. Gotowanie w wodzie lub na parze zmiękcza włókna, część błonnika ulega rozluźnieniu, a warzywo staje się łagodne dla przewodu pokarmowego. Buraki pieczone w folii, bez dodatku tłuszczu, mają podobne właściwości – są miękkie, aromatyczne i łatwe do rozdrobnienia.
W jadłospisach lekkostrawnych często znajdziesz buraki w postaci: gotowanych buraczków do obiadu, zupy barszcz na lekkim wywarze, buraków dodanych do zupy jarzynowej i potem zmiksowanych na krem. W każdej z tych form burak zachowuje wartości odżywcze, a jednocześnie pozostaje dość lekki dla żołądka, zwłaszcza jeśli podasz go bez zasmażek i ciężkich sosów.
Jak przyrządzać buraki, żeby były lekkostrawne?
Sposób przygotowania warzyw w diecie lekkostrawnej jest równie ważny jak sam wybór produktów. Nawet delikatny burak może stać się cięższy, jeśli usmażysz go na dużej ilości tłuszczu albo połączysz z tłustym serem i śmietaną. Z kolei obróbka na parze czy gotowanie w wodzie zauważalnie poprawia tolerancję dania.
Dietetyczne zalecenia wskazują, że przy diecie lekkostrawnej najlepiej sprawdzają się metody, które rozmiękczają strukturę warzyw i nie wymagają wysokiej temperatury tłuszczu. Chodzi głównie o gotowanie, duszenie, pieczenie w naczyniu żaroodpornym lub folii oraz miksowanie ugotowanych warzyw na gładkie musy czy zupy krem.
Metody obróbki buraków
Przy burakach możesz stosować te same techniki, które zaleca się dla marchewki, dyni czy cukinii. Chodzi o to, aby warzywo było miękkie, łatwe do przeżucia i pozbawione twardych włókien w dużych kawałkach. W wielu szpitalach buraki podaje się właśnie w takiej postaci – długo gotowane, drobno starte lub przetarte.
Najłagodniejsze dla układu pokarmowego przy burakach będą techniki kulinarne takie jak:
-
gotowanie w wodzie do miękkości i drobne ścieranie lub miksowanie,
-
gotowanie na parze, a następnie krojenie w kostkę do zup lub sałatek,
-
pieczenie w folii lub w przykrytym naczyniu, bez dodatku tłuszczu,
-
przygotowanie kremu z buraków na lekkim bulionie warzywnym.
Warto też zadbać o łagodne przyprawy: koperek, pietruszkę, majeranek, tymianek czy sok z cytryny. Unikaj ostrego pieprzu, dużej ilości octu i ostrych mieszanek przypraw, bo mogą drażnić śluzówkę żołądka i nasilać objawy refluksu.
Czego unikać przy daniach z buraków?
Nie każda popularna potrawa z buraków wpisze się w dietę lekkostrawną. Problematyczne będą przede wszystkim połączenia buraka z tłustymi dodatkami, ostrymi przyprawami lub ciężkimi technikami kulinarnymi. W takim wydaniu danie może długo zalegać w żołądku i dawać uczucie pełności.
Przy wrażliwym przewodzie pokarmowym lepiej zrezygnować z potraw, w których buraki występują razem z:
-
zasmażką z mąki i masła,
-
dużą ilością tłustej śmietany lub majonezu,
-
serami tłustymi, np. fetą w dużej ilości czy serem żółtym,
-
czosnkiem i cebulą w dużej ilości, szczególnie surowymi.
U osób z silną nadżerką, po świeżych zabiegach lub w ostrych stanach zapalnych nawet niewielki dodatek octu w buraczkach może wywołać pieczenie w przełyku czy dyskomfort w żołądku. Lepiej wtedy zakwasić danie delikatnie cytryną lub całkiem zrezygnować z kwaśnego akcentu.
Buraki w diecie lekkostrawnej przy konkretnych dolegliwościach
Dieta łatwostrawna często pojawia się jako element leczenia przy biegunkach, wzdęciach, zespole jelita drażliwego, wrzodach żołądka, chorobach wątroby czy dróg żółciowych. W wielu z tych sytuacji buraki mogą pozostać w menu, ale ich forma i ilość powinna być dopasowana do stanu zdrowia i aktualnych objawów.
Standardowe zalecenia żywieniowe mówią o eliminacji warzyw kapustnych, roślin strączkowych, surowej cebuli, czosnku, papryki ze skórką oraz smażonych i wędzonych potraw. Buraki gotowane nie znajdują się na tej liście produktów wykluczanych, co dobrze pokazuje ich potencjał w diecie oszczędzającej przewód pokarmowy.
Niestrawność, wzdęcia i zespół jelita drażliwego
Przy skłonności do niestrawności buraki mogą wspierać pracę jelit, o ile nie towarzyszą im ciężkie dodatki. Betaina obecna w buraku sprzyja procesom trawienia, a błonnik rozpuszczalny delikatnie pobudza perystaltykę jelit bez gwałtownego efektu. Dobrze sprawdzają się wtedy zupy krem z buraków oraz sałatki z buraków gotowanych na parze.
Jeśli Twoje jelita reagują wzdęciami na wiele warzyw, zacznij od małych porcji buraków i stopniowo zwiększaj ich ilość. Warto równocześnie obserwować, jak organizm reaguje na połączenia buraka z innymi produktami – ziemniakami, ryżem, jogurtem naturalnym czy lekkimi kaszami, np. manną lub kuskusem.
Okres po operacjach i choroby przewodu pokarmowego
U osób po zabiegach chirurgicznych buraki wprowadza się zwykle dopiero po etapie diet płynnych i kleików. Gdy lekarz lub dietetyk zezwoli na rozszerzanie jadłospisu, buraki mogą wrócić w formie dobrze ugotowanej i przetartej, np. w zupach jarzynowych czy lekkich barszczach na słabym wywarze. W takiej wersji nie obciążają zanadto żołądka, a jednocześnie dostarczają witamin i składników mineralnych.
Przy przewlekłych chorobach przewodu pokarmowego, takich jak refluks czy wrzody, najlepiej unikać ostrego zakwaszania buraków octem, mocno przyprawionych sałatek oraz surowego buraka. Najbezpieczniejszy będzie prosty schemat: burak gotowany + lekkie przyprawy ziołowe + niewielki dodatek tłuszczu roślinnego dodany już po obróbce termicznej.
Jak włączyć buraki do lekkostrawnego menu?
Buraki można z powodzeniem wplatać w codzienne posiłki u osób stosujących dietę lekkostrawną. Dobrze łączą się z jasnym pieczywem pszennym, drobnymi kaszami, chudym mięsem drobiowym czy rybami gotowanymi. Pasują także do lekkich produktów mlecznych, takich jak jogurt naturalny czy kefir.
Gotowe buraki gotowane na parze, np. w hermetycznych opakowaniach z upraw ekologicznych, są wygodnym rozwiązaniem, kiedy nie chcesz długo gotować warzyw. Takie produkty zwykle zawierają wyłącznie obrane buraki, bez octu, konserwantów i ciężkich dodatków, dzięki czemu dobrze wpisują się w wymagania diety lekkostrawnej.
Przykładowe lekkostrawne dania z burakiem
Buraki da się wykorzystać w wielu prostych przepisach, które nie obciążają przewodu pokarmowego. Ważne, by unikać zasmażek, dużych ilości tłuszczu i ostrych przypraw. Wtedy dania są łagodne, a jednocześnie kolorowe i bogate w wartości odżywcze.
W lekkostrawnym menu mogą znaleźć się na przykład takie potrawy na bazie buraków:
-
delikatny barszcz czerwony na bulionie warzywnym, podany z jasnym pieczywem,
-
sałatka z buraków gotowanych na parze z odrobiną oliwy i natką pietruszki,
-
zupa krem z buraków, marchwi i ziemniaków, miksowana na gładko,
-
pasta z gotowanych buraków, jogurtu naturalnego i niewielkiej ilości ziół.
U osób, które dobrze tolerują nabiał, niewielki dodatek jogurtu naturalnego do zupy z buraków nadaje jej kremową konsystencję i przyjemny smak. Wersje z czosnkiem, dużą ilością pieprzu czy ostrymi serami warto wtedy zastąpić łagodniejszymi składnikami.
Buraki mogą być elementem lekkiego śniadania, obiadu i kolacji – warunek to łagodna obróbka i brak ciężkich, tłustych dodatków.
Czy buraki w deserach są lekkostrawne?
Coraz częściej buraki pojawiają się także w deserach, np. w ciastach czekoladowych czy musach. Sam burak w takiej potrawie jest dalej dość łagodny, ale o ciężkości dania decydują dodatki. Jeśli ciasto zawiera dużo masła, czekolady i cukru, nie będzie pasowało do diety lekkostrawnej, niezależnie od obecności warzywa.
Jeśli chcesz sięgać po desery z burakiem przy wrażliwym żołądku, lepiej wybierz lżejsze wersje: mus buraczano-jabłkowy na bazie jogurtu naturalnego, koktajl z buraka, marchwi i jabłka czy galaretkę z dodatkiem drobno startego gotowanego buraka. Tego typu słodkości wpisują się w zalecenia diety lekkostrawnej, w której dopuszcza się kisiele, galaretki, przeciery owocowe i lekkie desery na bazie nabiału.
Dla kogo buraki mogą nie być dobrym wyborem?
Mimo że większość osób dobrze toleruje buraki, zdarzają się sytuacje, w których nawet gotowane warzywo nie sprawdzi się w diecie. Dotyczy to głównie bardzo ostrych stanów chorobowych, świeżych operacji czy indywidualnych nietolerancji. Niektóre osoby zgłaszają przejściowe dolegliwości po burakach, mimo że wynikają one z łagodnego działania przeczyszczającego.
Warto też pamiętać, że buraki zawierają naturalne cukry, przez co osoby z cukrzycą lub insulinoopornością powinny kontrolować ich porcje w ciągu dnia. W takich sytuacjach najlepiej skonsultować ilość i formę spożywania buraków z dietetykiem lub lekarzem, szczególnie gdy dieta lekkostrawna łączy się z innymi zaleceniami zdrowotnymi.
Jeśli po zjedzeniu buraków odczuwasz silne bóle brzucha, nasilone wzdęcia lub biegunkę, warto przejściowo ograniczyć ich ilość i skonsultować się ze specjalistą.
