Znani Polacy z chorobą dwubiegunową – kto zmaga się z diagnozą?

Wśród Polaków, którzy publicznie potwierdzili diagnozę choroby afektywnej dwubiegunowej, znajdują się m.in. Mika Urbaniak, Cleo Ćwiek, Janina Bąk, Monika Miller, Michał Malitowski i Bożydar Iwanow. Każda z tych osób zdecydowała się mówić o swojej drodze do stabilizacji, by przełamywać stereotypy i oswajać temat zaburzeń psychicznych w przestrzeni publicznej. W dalszej części artykułu przyjrzymy się ich doświadczeniom, wyjaśnimy, czym różni się ChAD od zwykłych wahań nastroju i sprawdzimy, co mówią o tym eksperci.

Dlaczego historie znanych osób z ChAD są ważniejsze od samej listy nazwisk?

Nazwiska sławnych ludzi z diagnozą krążą w internecie często bez potwierdzenia, co w temacie zdrowia psychicznego przynosi więcej szkody niż pożytku. Dlatego warto opierać się wyłącznie na wypowiedziach tych, którzy sami opowiedzieli o chorobie afektywnej dwubiegunowej. W ich historiach powtarza się wspólny motyw – przez lata objawy przypisywano stresowi, charakterowi albo przemęczeniu, a przełom następował dopiero w momencie, gdy specjalista nadał im właściwą nazwę.

Co istotne, sukces zawodowy nie chroni przed nawrotem epizodu maniakalnego czy depresyjnego, ale też sama diagnoza nie przekreśla twórczości, kariery ani relacji. Bożydar Iwanow, komentator sportowy, wspominał, że zrozumienie mechanizmu dwubiegunówki pozwoliło mu uporządkować życie i wyjść z nałogu alkoholowego. Z kolei Mika Urbaniak wielokrotnie podkreślała, że przyjęcie diagnozy i systematyczne leczenie przywróciły jej poczucie sprawczości.

Co mówią o swoim doświadczeniu polscy artyści i sportowcy?

Michał Malitowski w wywiadzie dla „Rewii” przyznał, że przyjmuje leki psychotropowe i korzysta z terapii, podkreślając, że nie poddaje się chorobie, a jego styl życia stał się zdrowszy i bardziej świadomy. Ta wypowiedź jest przykładem, że otwartość nie oznacza słabości, lecz odpowiedzialność za własny stan. Z kolei Cleo Ćwiek opisała moment, gdy epizod hipomaniakalny sprawił, że kupiła kilkadziesiąt niebieskich ręczników, co pokazuje, jak intensywne i oderwane od codzienności potrafią być zachowania w tej fazie zaburzenia.

Wiele z tych opowieści skupia się wokół jednego wniosku – gdy bliscy alarmują, że „to już nie jest zwykłe zmęczenie”, warto to potraktować poważnie. Bożydar Iwanow mówił wprost, że przez większość życia jego stan maniakalny uchodził za normę – był pełen energii, podejmował niespodziewane decyzje i dopiero załamanie oraz konsultacja psychiatryczna ujawniły prawdziwy obraz choroby.

15-25% osób cierpiących na chorobę afektywną dwubiegunową umiera śmiercią samobójczą – to dane, które przypominają, że ChAD nie jest „wyłącznie silniejszymi emocjami”, lecz śmiertelnie poważnym zaburzeniem psychicznym.

Jak odróżnić chorobę dwubiegunową od zwykłej huśtawki nastrojów?

Epizody choroby afektywnej dwubiegunowej nie są chwilową reakcją na kłopoty w pracy czy nieporozumienie z partnerem. Rozciągają się na dni, a czasem tygodnie, zmieniając tempo myślenia, zapotrzebowanie na sen i zdolność do realnej oceny ryzyka. Właśnie ten wymiar czasowy i wpływ na funkcjonowanie odróżniają ChAD od codziennych wahań samopoczucia, które mijają wraz z rozwiązaniem konkretnej sytuacji.

Osoba w fazie manii może spać zaledwie 2-3 godziny na dobę i wciąż mieć ogromny zasób energii. Tymczasem depresja endogenna, która pojawia się w przebiegu zaburzenia, prowadzi do głębokiego spadku napędu, anhedonii i wycofania społecznego. Część pacjentów doświadcza również epizodów mieszanych, gdzie objawy depresji i manii nakładają się na siebie, co bywa wyjątkowo niebezpieczne.

W praktyce klinicznej, zgodnie z klasyfikacją ICD-10, do postawienia diagnozy konieczne są przynajmniej dwa epizody afektywne – maniakalny, hipomaniakalny, depresyjny lub mieszany – z czego jeden nie może mieć charakteru wyłącznie depresyjnego. Dlatego tak trudno zdiagnozować zaburzenie w gabinecie lekarza pierwszego kontaktu, bo pacjenci często zgłaszają się dopiero w fazie głębokiego obniżenia nastroju, a okresy euforii traktują jako swoje „lepsze ja”.

Jakie sygnały ostrzegawcze najłatwiej przeoczyć?

Nadmierna pewność siebie, wielogodzinne porządki w środku nocy, nagłe i ryzykowne decyzje finansowe – to zachowania, które otoczenie może uznać za ekscentryczność, a które bywają objawem manii. Mika Urbaniak wspominała, że w trakcie epizodu uważała się za anioła, który ocali świat, i planowała nauczyć się jedenastu języków obcych. Z perspektywy czasu widzi w tym myślenie całkowicie nierealne, ale w danym momencie towarzyszyło mu autentyczne przekonanie.

Po drugiej stronie bieguna pojawia się głęboka depresja, w której dominują poczucie winy, spowolnienie psychoruchowe, a niekiedy myśli samobójcze. Hipomania, będąca łagodniejszą postacią podwyższonego nastroju, może zaś uchodzić za okres wzmożonej produktywności i kreatywności, przez co długo umyka uwadze zarówno pacjenta, jak i jego bliskich.

Co zrobić, gdy podejrzewasz ChAD u siebie lub bliskiej osoby?

Jeśli objawy trwają dniami i wpływają na pracę, finanse lub relacje, konsultacja z psychiatrą jest nieodkładalna. Specjalista pomoże odróżnić dwubiegunowość od depresji jednobiegunowej, zaburzeń lękowych czy następstw nadużywania substancji psychoaktywnych. Alkohol działa jak depresant i w przypadku ChAD potrafi gwałtownie nasilić wahania nastroju, co pokazuje historia Bożydara Iwanowa – picie i nieleczona dwubiegunówka stworzyły u niego mechanizm wzajemnie napędzającego się kryzysu.

W sytuacji zagrożenia życia należy dzwonić pod numer 112 albo jechać na najbliższy SOR, zamiast czekać na poprawę. W wielu polskich miastach działają również całodobowe punkty interwencji kryzysowej, a Infolinia wsparcia psychicznego TIP pod numerem 800 190 590 oferuje bezpłatną pomoc telefoniczną. Historie osób publicznych pokazują, że hospitalizacja nie stygmatyzuje – Cleo Ćwiek wielokrotnie podkreślała, że pobyt w szpitalu psychiatrycznym był momentem, w którym odzyskała kontrolę nad własnym życiem.

Leczenie choroby afektywnej dwubiegunowej nie „odbiera osobowości” ani nie tłumi talentu. Odpowiednio dobrana farmakoterapia i psychoedukacja przywracają stabilność, która pozwala dalej tworzyć, pracować i budować relacje bez stałego lęku przed kolejnym nawrotem.

Jak wygląda leczenie, które przywraca równowagę?

Podstawą terapii są leki normotymiczne, które stabilizują nastrój, a w razie potrzeby włącza się również atypowe neuroleptyki. Przy epizodach depresyjnych stosuje się niekiedy lamotryginę, kwetiapinę lub olanzapinę, jednak antydepresanty bez nadzoru psychiatry mogą wywołać przerzut w manię. Mika Urbaniak wielokrotnie podkreślała, że to właśnie dobrze dobrane leki uratowały jej życie, gdy myśli samobójcze stały się obsesyjne i nie do zniesienia.

Farmakoterapię uzupełnia psychoterapia, która uczy rozpoznawania pierwszych sygnałów nadchodzącego epizodu. Równolegle ogromne znaczenie ma przestrzeganie stałego rytmu dobowego – regularna pora snu i czuwania działa jak naturalny stabilizator nastroju. W planie leczenia uwzględnia się też ograniczenie alkoholu i narkotyków, ponieważ każda substancja psychoaktywna może zaburzyć obraz kliniczny i wywołać nawrót objawów.

Istotnym elementem jest też psychoedukacja rodziny – bliscy uczą się, które zmiany w zachowaniu są sygnałem ostrzegawczym i jak reagować bez stygmatyzowania chorego. W wielu polskich ośrodkach dostępne są bezpłatne warsztaty dla rodzin, a organizacje takie jak Fundacja „Można Zwariować”, współtworzona przez Cleo Ćwiek, oferują wsparcie grupowe i rzetelną wiedzę na temat zaburzeń psychicznych.

Dlaczego stały rytm dnia jest tak ważny w ChAD?

Zaburzenia rytmów biologicznych leżą u podstaw dwubiegunowości – w manii zapotrzebowanie na sen praktycznie zanika, a w depresji pojawia się przytłaczająca senność, która nie daje regeneracji. Wprowadzenie sztywnego harmonogramu – stałej godziny pobudki, posiłków i odpoczynku – pomaga układowi nerwowemu wrócić do przewidywalnego trybu pracy. Bożydar Iwanow wspominał, że właśnie powtarzalne czynności, które wykonuje się niezależnie od nastroju, były jednym z filarów jego stabilizacji.

Proste nawyki, jak ograniczenie ekspozycji na niebieskie światło przed snem czy rezygnacja z kofeiny po południu, mają w tym schorzeniu znaczenie większe, niż mogłoby się wydawać osobom zdrowym. Lekarze podkreślają, że nawet jednorazowe zarwana noc potrafi wyzwolić epizod maniakalny u osoby, która od dłuższego czasu utrzymywała remisję.

Jakie mity na temat ChAD najbardziej utrudniają leczenie?

Jednym z najbardziej szkodliwych mitów jest romantyzowanie manii jako stanu nieograniczonej kreatywności. Faktem jest, że faza hipomanii może chwilowo zwiększać produktywność i odwagę twórczą, jednak pełnoobjawowa mania kończy się chaosem, ryzykownymi decyzjami, a często hospitalizacją. Drugi mit dotyczy leczenia – przekonanie, że „gdy jest lepiej, można odstawić leki”, odpowiada za znaczną część nawrotów, które mogłyby być uniknięte.

Wokół farmakoterapii narosło również przekonanie, że leki „zabijają emocje” lub odbierają tożsamość. Janina Bąk w swoich wypowiedziach podkreślała, że to właśnie leczenie pozwoliło jej zachować sprawność intelektualną i radość z tworzenia, podczas gdy nieleczona choroba systematycznie odbierała siły. Pojawia się też mit, że skoro ktoś pracuje, nie może być chory – tymczasem wiele osób z ChAD latami kompensuje objawy kosztem snu, relacji i własnego zdrowia psychicznego.

Kiedy otwartość znanej osoby staje się impulsem do zmiany?

Moment, w którym ktoś rozpoznaje w cudzej historii własny schemat – powtarzalne skoki energii, bardzo małą potrzebę snu, impulsywne wydatki albo fazy głębokiego wycofania – może stać się punktem zwrotnym. Jeśli te stany wpływają na finanse, pracę lub bliskie relacje, a do tego pojawiają się cyklicznie, konsultacja z psychiatrą przestaje być opcją, a staje się koniecznością. Monika Miller otwarcie mówiła o kryzysach, które wymagały interwencji specjalistów, i to właśnie jej szczerość ośmieliła wiele młodych osób do poszukania pomocy.

Odwaga publicznych osób pokazuje, że silne nazwiska i spektakularne osiągnięcia nie wykluczają choroby, a przyjęcie diagnozy bywa ulgą – chaos zyskuje nazwę, a to otwiera drogę do właściwego leczenia. Niezależnie od tego, czy chodzi o wokalistkę, modelkę, statystyczkę czy komentatora sportowego, wspólnym mianownikiem pozostaje jedno: ChAD nie przekreśla życia, jeśli jest leczona z konsekwencją i regularnością, a wsparcie otoczenia działa jak dodatkowy bufor bezpieczeństwa.